Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước. Mỗi trẻ em đều có quyền được sống, được chăm sóc, nuôi dưỡng, học tập, vui chơi và phát triển toàn diện trong môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện; được bảo vệ khỏi bạo lực, xâm hại, bóc lột, bỏ rơi và các hành vi xâm phạm quyền trẻ em.
Trẻ em còn nhỏ tuổi, kinh nghiệm sống và khả năng nhận biết, xử lý các tình huống nguy hiểm còn hạn chế nên có thể gặp rủi ro trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và trên môi trường mạng. Vì vậy, bảo vệ trẻ em cần được thực hiện thường xuyên, chủ động và có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình - nhà trường - cộng đồng - các cơ quan, tổ chức và toàn xã hội.
1. Gia đình – Môi trường đầu tiên bảo vệ trẻ em.
Cha mẹ, ông bà và người chăm sóc trẻ là những người gần gũi, có điều kiện phát hiện sớm nhất những thay đổi về tâm lý, sức khỏe và hành vi của trẻ. Vì vậy, mỗi gia đình cần chủ động tạo dựng môi trường an toàn và trở thành nơi trẻ có thể tin tưởng, chia sẻ.
Cha mẹ, người chăm sóc trẻ cần:
- Dành thời gian trò chuyện, quan tâm và lắng nghe trẻ; tôn trọng cảm xúc, suy nghĩ và ý kiến của trẻ.
- Không đánh đập, quát mắng, xúc phạm, đe dọa hoặc sử dụng các hình thức bạo lực để giáo dục trẻ.
- Dạy trẻ biết nhận diện những tình huống an toàn và không an toàn; biết nói “KHÔNG” khi cảm thấy không thoải mái hoặc bị yêu cầu thực hiện điều không phù hợp.
- Hướng dẫn trẻ biết bảo vệ cơ thể, tôn trọng cơ thể của mình và của người khác; không tự ý để người khác đụng chạm vào những vùng riêng tư của cơ thể.
- Giúp trẻ biết tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ, thầy cô, người thân hoặc người lớn đáng tin cậy khi gặp nguy hiểm.
- Thường xuyên nắm bắt tình hình học tập, sinh hoạt, bạn bè và các mối quan hệ của trẻ; quan tâm đến những thay đổi bất thường của trẻ.
- Quản lý, hướng dẫn trẻ sử dụng điện thoại, Internet và mạng xã hội an toàn, phù hợp với độ tuổi.
- Không đăng tải công khai hình ảnh, thông tin riêng tư hoặc những nội dung có thể ảnh hưởng đến sự an toàn, danh dự và quyền riêng tư của trẻ.
- Chủ động phối hợp với nhà trường và các cơ quan, tổ chức có liên quan khi trẻ gặp khó khăn hoặc có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.
► Hãy để gia đình là nơi trẻ cảm thấy an toàn nhất, nơi trẻ được yêu thương, tôn trọng và có thể nói ra những điều mình lo lắng.
2. Dạy trẻ kỹ nặng tự bảo vệ bản thân.
Bảo vệ trẻ không có nghĩa là người lớn có thể ở bên trẻ mọi lúc. Trang bị cho trẻ kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ là một trong những biện pháp quan trọng để giúp trẻ chủ động phòng tránh nguy cơ.
Cha mẹ và nhà trường cần hướng dẫn trẻ:
Biết về cơ thể và ranh giới cá nhân
Trẻ cần hiểu rằng cơ thể của mình thuộc về mình, không ai có quyền làm những điều khiến trẻ sợ hãi, đau đớn hoặc không thoải mái.
Trẻ cần biết:
- Không phải mọi yêu cầu của người lớn đều đúng và trẻ có quyền từ chối khi cảm thấy không an toàn.
- Không tự ý đi theo người lạ hoặc người quen khi chưa được cha mẹ/người chăm sóc đồng ý.
- Không nhận quà, tiền hoặc lời hứa hẹn từ người khác nếu điều đó đi kèm với yêu cầu giữ bí mật hoặc làm điều trẻ không muốn.
- Không giữ những bí mật khiến trẻ sợ hãi, lo lắng hoặc bị đe dọa.
Khi gặp tình huống nguy hiểm, trẻ cần nhớ:
NÓI KHÔNG - RỜI KHỎI - KÊU CỨU - KỂ VỚI NGƯỜI LỚN
- NÓI KHÔNG: Mạnh dạn từ chối hành vi khiến trẻ sợ hãi hoặc không thoải mái.
- RỜI KHỎI: Nhanh chóng rời khỏi nơi hoặc tình huống không an toàn nếu có thể.
- KÊU CỨU: Hét lớn, tìm người xung quanh hoặc tìm nơi đông người để được giúp đỡ.
- KỂ VỚI NGƯỜI LỚN: Nói ngay với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn mà trẻ tin tưởng.
Nếu người trẻ nói đầu tiên không lắng nghe hoặc không giúp đỡ, hãy tiếp tục tìm một người lớn đáng tin cậy khác để kể lại sự việc.
3. Phòng ngừa bạo lực, xâm hại và bóc lột trẻ em.
Xâm hại trẻ em có thể xảy ra ở nhiều nơi, trong nhiều hoàn cảnh và do nhiều đối tượng gây ra. Người có hành vi xâm hại không nhất thiết là người xa lạ mà có thể là người trẻ quen biết hoặc thường xuyên tiếp xúc.
Vì vậy, không nên chỉ dạy trẻ “không nói chuyện với người lạ” mà cần giúp trẻ nhận biết hành vi không an toàn của bất kỳ ai, kể cả người quen.
Cha mẹ, người chăm sóc và trẻ cần lưu ý các dấu hiệu, hành vi như:
- Rủ rê, dụ dỗ trẻ đi đến nơi vắng người.
- Cho quà, tiền hoặc hứa hẹn lợi ích để yêu cầu trẻ giữ bí mật.
- Yêu cầu trẻ thực hiện những hành vi khiến trẻ sợ hãi hoặc không thoải mái.
- Đe dọa, ép buộc, khống chế hoặc gây áp lực để trẻ không nói với người khác.
- Có hành vi bạo lực, đánh đập, xúc phạm, làm nhục hoặc đe dọa trẻ.
- Tiếp cận, dụ dỗ trẻ qua Internet, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến để xây dựng lòng tin rồi lợi dụng trẻ.
► Điều quan trọng cần nhắc trẻ: Không phải lỗi của trẻ khi bị đe dọa, dụ dỗ hoặc xâm hại. Trẻ cần được người lớn bảo vệ, hỗ trợ và lắng nghe.
4. Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng
Internet mang lại nhiều cơ hội học tập, giải trí và giao tiếp nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, bắt nạt, quấy rối, dụ dỗ, đe dọa, xâm phạm thông tin cá nhân và xâm hại trẻ em.
Trẻ em cần nhớ:
- Không tùy tiện cung cấp họ tên, địa chỉ nhà, số điện thoại, trường học, lịch sinh hoạt, vị trí hiện tại, thông tin của cha mẹ hoặc mật khẩu tài khoản.
- Không gửi hoặc chia sẻ hình ảnh, video riêng tư của bản thân cho người khác.
- Không gặp riêng người quen qua mạng nếu chưa có sự đồng ý và hỗ trợ của cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy.
- Không nhấp vào các đường link, tệp tin, mã QR đáng ngờ hoặc cung cấp mã xác thực, mật khẩu cho người khác.
- Không tin ngay những lời hứa hẹn về quà tặng, tiền bạc, việc làm, phần thưởng hoặc cơ hội trên mạng.
- Không đáp trả bằng lời lẽ xúc phạm khi bị bắt nạt, đe dọa hoặc quấy rối trên mạng.
- Khi gặp nội dung hoặc người khiến trẻ sợ hãi, hãy dừng tương tác, lưu lại thông tin cần thiết, chặn tài khoản và báo cho người lớn đáng tin cậy.
Trẻ cần ghi nhớ: DỪNG - LƯU - CHẶN - BÁO
- DỪNG tương tác với người hoặc nội dung gây nguy hiểm.
- LƯU lại tin nhắn, tài khoản hoặc bằng chứng liên quan nếu việc lưu giữ an toàn và phù hợp.
- CHẶN tài khoản có hành vi quấy rối, đe dọa hoặc dụ dỗ.
- BÁO ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy.
5. Những dấu hiệu cha mẹ cần quan tâm
Cha mẹ, người chăm sóc cần chú ý khi trẻ có những thay đổi bất thường kéo dài như:
- Trở nên sợ hãi, lo lắng, buồn bã hoặc thu mình.
- Không muốn đến trường hoặc không muốn gặp một người nào đó.
- Mất ngủ, gặp ác mộng, ăn uống thay đổi hoặc thường xuyên mệt mỏi.
- Có hành vi cáu gắt, kích động hoặc thay đổi tính cách rõ rệt.
- Thành tích học tập, khả năng giao tiếp hoặc sinh hoạt thay đổi bất thường.
- Sử dụng điện thoại, mạng xã hội một cách bất thường hoặc tỏ ra sợ hãi khi nhận tin nhắn, cuộc gọi.
- Có những biểu hiện cho thấy trẻ đang bị đe dọa, kiểm soát hoặc gặp vấn đề mà không dám chia sẻ.
Một dấu hiệu riêng lẻ không đồng nghĩa với việc trẻ đã bị xâm hại, nhưng đó là lý do để người lớn quan tâm, trò chuyện và tìm hiểu một cách phù hợp.
6. Khi trẻ chia sẻ rằng mình bị bạo lực, xâm hại.
Khi trẻ kể về một sự việc khiến trẻ sợ hãi hoặc có dấu hiệu bị xâm hại, người lớn cần:
- Bình tĩnh lắng nghe, không ngắt lời hoặc gây áp lực cho trẻ.
- Tin tưởng, tôn trọng và ghi nhận chia sẻ của trẻ.
- Nói với trẻ rằng: “Con không có lỗi.”
- Không trách móc, đổ lỗi hoặc hỏi những câu khiến trẻ cảm thấy mình có lỗi.
- Không ép trẻ kể đi kể lại nhiều lần hoặc tự mình đối chất với người bị nghi ngờ gây hại cho trẻ.
- Ưu tiên bảo đảm an toàn cho trẻ, tránh để trẻ tiếp tục tiếp xúc với nguy cơ.
- Không tự ý đăng tải hình ảnh, thông tin hoặc nội dung liên quan đến vụ việc lên mạng xã hội.
- Kịp thời thông tin cho cơ quan, đơn vị có trách nhiệm và phối hợp xử lý theo quy định.
Lắng nghe trẻ đúng cách có thể là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ khỏi những tổn thương tiếp theo.
7. Nhà trường – Nơi giáo dục và bảo vệ trẻ em.
Nhà trường cần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và không có bạo lực; đồng thời thường xuyên trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng phù hợp với độ tuổi.
Nội dung giáo dục cần tập trung vào:
- Quyền trẻ em và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.
- Kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp và giải quyết tình huống.
- Kỹ năng nhận biết nguy cơ và tự bảo vệ trước hành vi bạo lực, xâm hại.
- Phòng, chống tai nạn, thương tích và các nguy cơ mất an toàn.
- Kỹ năng sử dụng Internet, mạng xã hội an toàn.
- Kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ và thông báo khi gặp nguy hiểm.
- Xây dựng mối quan hệ bạn bè tích cực, phòng chống bắt nạt học đường.
Nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với cha mẹ học sinh để phát hiện sớm, hỗ trợ và bảo vệ trẻ em khi có vấn đề phát sinh.
8. Cộng đồng cùng chung tay bảo vệ trẻ em.
Bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của mọi người. Mỗi người dân cần chủ động quan tâm đến trẻ em trong gia đình và cộng đồng; không thờ ơ, bỏ qua khi nhận thấy trẻ có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại hoặc bóc lột.
Các tổ chức, đoàn thể, xóm và cộng đồng dân cư cần:
- Tăng cường tuyên truyền về quyền trẻ em và trách nhiệm bảo vệ trẻ em.
- Phổ biến kiến thức, kỹ năng phòng ngừa bạo lực, xâm hại trẻ em cho cha mẹ và người chăm sóc trẻ.
- Quan tâm, hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.
- Chủ động phát hiện những nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em tại gia đình, trường học và cộng đồng.
- Kịp thời thông tin, phối hợp với gia đình, nhà trường và cơ quan có trách nhiệm khi phát hiện trẻ em có nguy cơ hoặc có dấu hiệu bị bạo lực, xâm hại.
- Không lan truyền hình ảnh, thông tin riêng tư làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư của trẻ.
9. Mỗi người lớn hãy trở thành một người bảo vệ trẻ em
Đừng chờ đến khi trẻ bị tổn thương mới hành động.
Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản mỗi ngày:
Quan tâm trẻ - Lắng nghe trẻ - Tôn trọng trẻ - Tin tưởng trẻ - Hướng dẫn trẻ - Bảo vệ trẻ - Đồng hành cùng trẻ.
Hãy dạy trẻ biết tự bảo vệ mình nhưng không đổ trách nhiệm bảo vệ lên trẻ. Người lớn luôn có trách nhiệm tạo dựng môi trường an toàn và can thiệp, hỗ trợ khi trẻ có nguy cơ bị tổn hại.
THÔNG ĐIỆP TUYÊN TRUYỀN
YÊU THƯƠNG TRẺ EM - LẮNG NGHE TRẺ EM - TÔN TRỌNG TRẺ EM - BẢO VỆ TRẺ EM.
Không im lặng trước bạo lực, xâm hại trẻ em!
Mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi người dân hãy cùng chung tay xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, thân thiện để mọi trẻ em được bảo vệ, chăm sóc và phát triển toàn diện, có một tuổi thơ hạnh phúc.